Co to jest interocepcja?
Interocepcja to „zmysł wewnętrzny” – zdolność do odczuwania i rozumienia sygnałów płynących z wnętrza ciała, takich jak: głód, pragnienie, potrzeba snu, uczucie ciepła/zimna, napięcie mięśni, ból, potrzeba wypróżnienia, a także emocje.
Interocepcja zbiera informacje z wnętrza ciała – m.in. z serca, żołądka, jelit, płuc, nerek, skóry czy wątroby. Receptorami interocepcji są specjalistyczne zakończenia nerwowe zlokalizowane w narządach wewnętrznych. Reagują one m.in. na zmiany temperatury, napięcia, ciśnienia, poziomu gazów we krwi, hormonów czy poziomu nawodnienia. Przekazują informacje do mózgu (głównie do kory wyspy), który interpretuje je jako głód, pragnienie, ból, napięcie, potrzebę odpoczynku. Dzięki temu możemy odczytać stan organizmu, co przekłada się na odczuwanie emocji i wpływa na nasze reakcje.
Doskonale znane jest nam powiedzenie „Polak głodny to zły” albo „głodny nie jesteś sobą”. Fizjologia człowieka działa tak, że że spadek poziomu cukru we krwi uruchamia wydzielanie kortyzolu, czyli hormonu stresu, który kiedyś mobilizował nas do poszukiwania żywności, a teraz sprawia, że stajemy się agresywni. Który rodzic nie zetknął się z szalejącym dzieckiem, które po posiłku stało się znowu naszym spokojnym jak owieczka maluszkiem.
Interocepcja to taki „wewnętrzny radar”, który łączy ciało z emocjami. Dobrze rozwinięta interocepcja pomaga dzieciom (i dorosłym!) rozpoznawać swoje potrzeby i odpowiednio na nie reagować.
Po co nam zmysł interocepcji ?
Interocepcja jest nam potrzebna, by:
- Rozpoznawać potrzeby ciała – dzięki niej wiemy, że jesteśmy głodni, spragnieni, zmęczeni czy że chce nam się do toalety.
- Regulować emocje – interocepcja pomaga zauważać fizyczne objawy emocji (np. motyle w brzuchu, ścisk w gardle), co ułatwia ich rozumienie i kontrolę.
- Dbać o zdrowie i bezpieczeństwo – odczuwanie bólu czy gorączki to ważne sygnały ostrzegawcze.
- Budować samoświadomość – dzieci (i dorośli), którzy potrafią „czytać” swoje ciało, lepiej znają siebie i swoje potrzeby.
- Uczyć się samoregulacji – np. wiedzieć, kiedy się wyciszyć, odpocząć albo zjeść posiłek.
Jakie zabawy trenują interocepcję?
1. Zatrzymywanie się i nazywanie uczuć: – „Jak czuje się twoje ciało?” – „Czy czujesz głód, pragnienie, napięcie?”
2. Zabawy z mapowaniem ciała: – rysowanie, gdzie coś boli / gdzie czuje się radość, złość
3. Ćwiczenia oddechowe i uważność: – „Oddychaj i zauważ, jak unosi się twój brzuch” – „Czy twoje serce bije szybko czy wolno?”
4. Skany ciała (body scan): – leżenie i skupienie uwagi na poszczególnych częściach ciała
5. Zabawy z ruchem i biciem serca: – Bieganie → zatrzymanie → słuchanie bicia serca – bije wolniej czy szybciej?
6. Termoregulacja: – Zimne i ciepłe okłady, zabawy z miską z wodą o różnej temperaturze
7. Opowieści sensoryczne i emocjonalne: – Historie o emocjach z pytaniami: „A jak to czuło ciało bohatera?”